 |
|
||||||||
La Hestoria la Gaita Asturiana |
Les primeres
reseñas de la gaita asturiana datense nel
sieglu XIII, pudiéndose ver un gaiteru nun
capitel la ilesia Santa María de
Villaviciosa "La Oliva"; n'una
miniatura'l llibru Llibru
la regla colorada(S.XIV) nel
que vese un coneyu tocando la gaita o na
sillería gótica de la Catedral d'Uviéu nel
qu'aparez un gochu tocando'l mesmu instrumentu |
 Detalle sillería gótica Catedral d'Uviéu |
El Gaiteru Llibardón |
La gaita llega a
tar tán metida na vida cotidina que yá a
dende'l sieglu XVI hai gaiteros profesionales,
constatáu polos llibros de les parroquies d'Asturies.
Nun hai casi noticies hasta lo cimero'l sieglu
XIX, onde'l so usu ye mui
grande, alcuéntrense cites de pagos a gaiteros en varies ilesies.
Xurden los gaiteros más famosos na
alcordanza de muncha xente: Aladino'l
d'Amandi y el Gaiteru
Llibardon. Esti últimu
participó na Exposición Universal (EXPO) de
París en 1889 representando a España nel so
pabellón, y más tarde grabó en Milán el
primer discu de Gaita Asturiana conocíu. |
 |
Roncón y soplete del sieglu XVIII-XIX, les pieces más antigües conocíes
so la gaita asturiana. Recoyíes en Colunga. |
A lo cimero'l sieglu XX
la gaita pierde reconocencia ya usu, quedando sólo
unos pocos famosos, comu'l gaiteru José
Remis Ovalle (Gaiteru Mayor
d'España) o
el gaiteru Veriña. Les gaites emplegaes nesti tiempu na so mayoria son fragmentos de
dellos constructores amestaos nun mesmu instrumentu. La so afinación variaba dende'l
Re (grillera) hasta el Si (tumbal) (la gaita en Si bemol ye una adaptación
actual n'Asturies).
Escontra lo creído por muncho tiempu, los gaiteros n'Asturies nun yeren pocos a lo llargo'l sieglu XX, sinon que había pocos gaiteros de renombre. Nel estudiu que fai nestos momentos el director del Muséu la Gaita de Xixón, Fonsu Fdez., na zona de Ribesella a Cantabria, cúntense de un a dos gaiteros por pueblu, siendo esta l'área onde menos expardía taba la gaita. La gaita Asturiana de faie un sieglu tien delles formes y vestíos, en función del constructor, pero la gaita la cual la gran mayoría de les d'agora copien la estética y afinación, ye la de Cogollu. A lo cimero'l añu 2000 ficiéronse 25 copies idénticas numberaes, copies idéntices de la de Cogollu, feches pol constructor Miguel Alonso de Colunga y la prueba de Jose Angel Hevia. La primera copia tienla'l Príncipe Felipe, Príncipe d'Asturies, y la segunda'l Muséu la Gaita de Xixón. Alcontrámonos que la gaita asturiana tien una variante na zona occidental asturiana, la cual ye una mezcla ente la gaita gallega y asturiana (inclusión de ronquín so'el brazo, morfoloxía de les pieces, dixitación). Pel otru lláu la gaita asturiana pue afayase'n Cantabria y norte de Lleon, ensin tener apenes variación respeutu a la tradicional asturiana. |
Remis Ovalle. Gaitero Mayor de España
Gaita nº2 d'una serie de 25 reproducción de gaita de Cogollu. |
Al entamar los años 80 un rexurdir fizo
recuperar y llegar al so máximu explendor a la
gaita. Los principales artífices d'esti resurgir son Xuacu Amieva y Pedro Pangua,
xunto con "Son d'Arriba",
con Neto y Fariñas, que rompen col folklore de la Sección Femenina del
franquismu.
Munchos maestros gaiteros d'agora xurden d'esti movimientu. Constrúyense gaites con nuevas téunicas, llegando a afinaciones correctes d'una octava y media. Xurden les bandes de gaites, métese solféu a los escolinos de gaita, aparecen Métodos de aprendizax, grupos Folk ... Agora ta trabayándose en tener meyor afinación nes payueles, auténticos problemes pola variabilidá'l tonu a lo llargo de una interpretación, amás de punteros d'ensayu ellectrónicos, del Gaiteru Guti xunto cola Universidá d'Uviéu. Como otra evolución xurde la gaita MIDI en 1998, cola que'l gaiteru villaviciosín José Angel Hevia, que llevó la evolución a les bandes de gaites a Asturies, fízose mundialmente famosu. |
 Alfonso Fdez., director del Muséu la Gaita cola gaita MIDI. Semeya: Pablo Arce. Col permisu del Muséu la Gaita de Xixón. |
