| TEMA II | ||||||
|
| TEMA II | ||||||
|
1) Gramática:
Signos sofitos de la escritura: l'acentu, la dieresis y el guión curtiu.
L'acentu
Les normes d'acentuación n'asturianu son les mesmes qu'en castellanu*. Sicasí convién tener en cuenta delles coses:
*Lleven acentu:
Toles pallabres agudes acabaes en vocal -n o -s.
Toles pallabres llanes acabaes en consonante que nun seya nin -n, nin -s.
Toles pallabres esdrúxules.Monosílabos
Los monosílabos nun lleven acentu (tilde). Poro, repara nes pallabres que n'asturianu tienen una sílaba, anque en castellanu tengan más, y nun s'acentúen,
llau (lado), deu (dedo), mieu (miedo), soi, fui, dio
Diptongos y Tripongos
Los diptongos y triptongos acentúense (cuandu cumplan les normes xenerales d'acentuación) llantando l'acentu na vocal más abierta. (Les vocales abiertes sons zarraes, son /a/< /e/</o/ y les zarraes /i/</u/. Alcuerdate tamién que pa que consideremos qu'esiste un diptongu tien qu'haber una xuntura de dos sílabes y una d'elles tien de ser zarrada *(/i/ o /u/).
Ex: facéi, abogáu, castañéu.
*Repara que si nun hai una vocal zarrada nun se considera qu'hai diptongu y polo tanto nun s'acentúa. Asina abogaes ( non *abogáes), separtao (non *separtáo), etc
Acentuación de formes con pronome pospuestu
Una de les carauterístiques más conocíes de la llingua asturiana ye la posposición al verbu del pronome en munches ocasiones (el pronome va tres del verbu). Asina ye comu s'acentúen les pallabres que s'alcuentren nesi casu:
a)Si una forma verbal lleva l'acentu por sí mesma, consérvalu al amesta-y ún o dos pronomes átonos:
Ex: mercó; mercólu, baxáis;baxáislu,algamó; algamóvoslo
b) Cuandu se-y amesta ún o dos pronomes átonos a una forma verbal que nun tien acentu por sí sola, prondráse-y si'l conxuntu resulta una pallabra esdrúxula:
presta, préstame, dixo, díxo-yos, falen, fálente.
c)El pronome -y (le en castellanu) cunta siempre comu una sílaba.
quita, quíta-y (quítale), dan, dán-ylo (se lo dan
Acentuación diacrítica
Los acentos diacríticos úsense pa estremar una pallabra d'otra y tornar l'equivocu..
Dellos acentos diacríticos en monosílabos:
a (preposición) á (esclamativu) ca (indefiníu) cá (sustantivu (casa) pá (nome pa (preposición) ún (pronome) un (axetivu nún (en + ún) nun (en + un, negación) él (pronome) el (artículu) nél (en + él) nel (en + el) del (de + el) d'él (de + él) nós (nosotros/es) nos (pronome átonu) vós (vosotros/es) vos (pronome átonu) ná (nada) na ( en + la) más (alverbiu) mas (conxunción) y mas (plural de má) tán (verbu tar) tan (alverbiu de cantidá) sé (verbu saber y verbu ser) se (pronome átonu) sí (afirmación) si (condicional) yá(alverbiu) ya (conxunción "y"
El guión curtiu
Emplégase, ente otros casos:
a) Delantre del pronome personal -y(le/se en castellanu) y nel so plural -yos (o -ys) (les/se en castellanu).
nun-y los merques, ¿quién-y lo traxo?, báxa-yos les maletes
b)Pa separtar una forma verbal terminada en -l, d'un pronome enclíticu lu, la lo, los, les.
Ye caru pero valir val-lo,
Si nun lo molisti, muel-lo
d) Pa separtar les formes verbales de 3ª persona del singular terminaes en -s del pronome enclíticu se.
La ropa cues-se rápido
2) Sociollingüística:
Breve Hestoria de la Llingua Asturiana II.
Llee la introducción a la hestoria de la llingua asturiana d'Espaciu y Tiempu.
3) Exercicios:
Si quies que los tos exercicios seyan corrixíos unvia esti formulariu. Nun escaezas poner la to direición d'email pa poder devolvételu corrixíu. Amás, tolos Xueves na canal d'IRC #asturiEs, de 22 a 23 hores (horariu d'Asturies) comentaránse los exercicios y el tema que correspuenda. Si ties duldes o entrugues: entrialgo@asturies.org
Alcuéntra les faltes ortográfiques d'estes frases y escríbiles bien: