TEMA XII

1) Gramática: Apostrofación y contraiciones 2) Sociollingüística: Billingüismu y conflictu llingüísticu 3) Exercicios

---

1) Gramática:

Apostrofación y contraiciones

L'Apostrofación

N'asturianu apostrófense les pallabres:


Los artículos el, la
Los pronomes me, te, se
La conxunción o relativu que

L'artículu el

1- Apostrófase l' cuando va siguíu pallabra qu'entama per vocal o h muda:

l'home, l'árbol, l'espaciu, l'horru (el hombre, el árbol, el espacio, el hórreo)

2- Apostrófase 'l cuando va precedíu de pallabra qu'acaba en vocal, y siguíu per pallabra qu'entama per consonante:
ye'l fíu, canta'l carru, baltia'l coche

Notes:

Cuando se dean les dos condiciones anteriores, ye dicir, cuando el va precedíu de pallabra qu'acaba per vocal y, al empar, va siguíu de pallabra que'entama per vocal, prevalez l'apostrofación l' ye l'árbol, canta l'home, baltia l'horru

Cuando qué va siguíu del pronome él, fai l'apostrofación qu'él: quier lo mesmo qu'él

L'artículu la

Apostrófase l' si sigue pallabra qu'entama per vocal o h muda
l'asturiana, l'amestadura

Pronomes me, te, se
Apostrófense m', t', s' cuando-yos sigue pallabra qu'entama per vocal o h muda.
cuando s'escuenda
nun t'envizques
si m'apurres el llibru

Preposición de
Apostrófase d' cuando-y sigue pallabra qu'entama per vocal o h muda:
d'esti, d'horru, d'Europa

¡Repara!
Hai pallabres qu'aparentemente requeriríen apostrofación pero que nun la lleven. Esto ye asina porque considérense pallabres por si soles y non xuntures d'una pallabra más una preposición:
dellos, daquién, dacuando, dafechu, darréu, dayuri...
Poro, nun ye lo mesmo dicir
delles neñes (algunas niñas) que les neñes d'elles (las niñas de ellas)

Preposición en
Apostrófase n' si-y sigue pallabra qu'entame per vocal o per h muda:
ta n'Uviéu, foi n'ochobre

Preposición pa
Apostrófase p' cuando-y sigue pallabra qu'entame per a o per ha

Ta p'Albandi, p'arriba o p'abaxo, ye p'hacia'l mio pueblu

Conxunción y relativu que
Apostrófase qu' cuando-y sigue pallabra qu'entame per vocal o h muda:

tien qu'empobinar pel camín
qu'esti quiera nun me da más

Notes:

Enxamás s'apostrofa l'interrogativu y l'esclamativu qué

Si el va precedíu de la conxunción y o del pronome -y, nun s'apostrofa, nun siendo que siga vocal o h muda. Xuan y el fíu Trúxo-y el regalu

Cuando que va siguíu del artículu el y tres d'esti apaez una pallabra qu'entama per consonante, faise l'apostrofación que'l Diz que'l home ye altu que'l vecín fale

L'Apostrofación

	el	la	lo	los	les
a	al	---	---	---	---
de	del	---	---	---	---
pa	pal	---	---	---	---
so	sol	---	---	---	---
con	col	cola	colo	colos	coles
en	nel	na	no	nos	nes
per	pel	pela	pelo	pelos	peles
por	pol	pola	polo	polos	poles

	el	la	lo	los	les
a	al	---	---	---	---
de	del	---	---	---	---
pa	pal	---	---	---	---
so	sol	---	---	---	---
con	col	cola	colo	colos	coles
en	nel	na	no	nos	nes
per	pel	pela	pelo	pelos	peles
por	pol	pola	polo	polos	poles

Indefiníu tou + artículu

tou +el: tol
toa+la: tola
too+lo: tolo
toos+los: tolos
toes+les: toles
Preposición cada + un
cada + ún: caún
cada + una: caúna
Preposición en + indefiníu un, ún
en + un: nun
en + ún: nún
en + una: nuna
en + uno: nuno
en + unos: nunos
en + unes: nunes

Preposición en + pronome él-elli

en + él: nél
en + elli: nelli
en + ella: nella
en + ello: nello
en + ellos: nellos
en + elles: nelles
Preposición en + demostrativu
en + esti: nesti
en + esta: nesta
en + esto: nesto
en + estos: nestos
en + estes: nestes
en + esi: nesi
en + esa: nesa
en + eso: neso
en + esos: nesos
en + eses: neses
en + aquel: naquel
en + aquel: naquel
en + aquelli: naquelli
en + aquella: naquella
en + aquello: naquello
en + aquellos: naquellos
en + aquelles: naquelles

Repara!

Los demostrativos esti, esi, aquel, el pronome él (~elli) y l'indefiníu un contraense cola preposición en. Nunca s'apostrofen. Poro, ye incorrecto escribir coses como * n'esti,* n'aquellos, *n'una, *n'elles....

---

2) Billingüismu y Conflictu llingüísticu

Nesti tema volvemos remitite a la espublización de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana; El Llibru Blancu de la Normalización y Recuperación Llingüística d'Asturies.

3) Exercicios:

Si quies que los tos exercicios seyan corrixíos unvia esti formulariu. Nun escaezas poner la to direición d'email pa poder devolvételu corrixíu. Amás, tolos Xueves na canal d'IRC #asturiEs, de 23 a 24 hores (horariu d'Asturies) comentaránse los exercicios y el tema que correspuenda. Si ties duldes o entrugues: entrialgo@asturies.org

Pon n'asturianu estes frases, nun da más si nun sabes delles pallabres. Repara na terminación del indefiníu y si conoces dalguna otra posibilidá emplégala

Me duele bastante la rodilla

Nos agrada demasiado jugar al tenis

La leña que dejaron era suficiente

No me des más vino, que voy a tomar poco

La ropa la han puesto al sol y se ha secado toda

Alguien voló sobre el nido del cuco

Si tienes harina dame algo

Alguna gente tiene un miedo tal que no hace nada (árbol)

Algunas veces dice algo con sentido

e-mail: