
|
DEPRENDE ASTURIANU
Tema IX: Los indefiníos
Los indefiníos n'asturianu:
1) Puen ser variables o invariables en xéneru y númberu.
2) Puen funcionar como axetivos o como pronomes.
Indefiníos más emplegaos n'asturianu
Un poseedor:
| INDEFINÍOS
VARIABLES N'ASTURIANU |
EQUIVALENTE CASTELLANU
|
| abondu, abonda, abondo,
abondos, abondes |
"mucho, bastante,
suficiente" |
| afartu, afarta, afarto,
afartes, afartos |
"mucho, bastante"
|
| bastante, bastantes
(variación de númberu) |
"bastante" |
| dalgún, dalguna,
dalguno, dalgunos, dalgunes |
"alguno" |
| dal~dalu, dala, dalo, dalos,
dales |
"ninguno" |
| dambos, dambes
(variación de xéneru) |
"ambos" |
| dél, della, dello,
dellos, delles |
"algún,
algo" |
| demasiáu, demasiada,
demasiao, demasiaos, demasiaes |
"demasiado" |
| entrambos, entrambes
(variación de xéneru) |
"ambos" |
| messmu, mesma, mesmo,
mesmos, mesmes |
"mismo" |
| munchu, muncha, muncho,
munchos, munches |
"mucho" |
| nengún, nenguna,
nenguno, nengunos, nengunes |
"ninguna" |
| otru, otra, otro, otros,
otres |
"otro" |
| pocu, poca, poco, pocos,
poques |
"poco" |
| tal~talu, tala, talo,
talos, tales |
"tal" |
| tantu, tanta, tanto,
tantos, tantes |
"tanto" |
| tou, toa, too, toos, toes
|
"todo" |
| un~ún~unu, una, uno,
unos, unes |
"un, uno" |
Nota: Estos indefiníos son los mesmos xeneralmente na
llingua falada de tol dominiu llingüísticu asturianu.
Sicasí, na zona occidental otru y pocu y les sos varianes de
xéneru y númberu presenten el diptongu -ou poucu y outru.
| INDEFINÍOS
INVARIABLES N'ASTURIANU |
EQUIVALENTE CASTELLANU
|
| cada |
"cada" |
| cualquiera~cualesquiera o
cualquier~cualesquier |
"cualquiera" |
| dalgo |
"algo" |
| dalguién |
"alguien" |
| daqué |
"algo" |
| daquién |
"alguien" |
| demás |
"demás"
|
| enforma |
"mucho, bastante,
demasiado" |
| más |
"más" |
| menos |
"menos" |
| nada |
"nada" |
| naide |
"nadie" |
¡Repara!
TAL/TALU: Tal y talu son equivalentes pero talu nun pue
emplegase delantre de nome.
Un casu tal o Un casu talu
pero Tal casu non *Talu casu
Repara tamién que TAL tien variación de xéneru y
númberu.
Una persona tala
Diz coses tales qu'asústame
DAQUÉ, DELLO, DALGO: Les tres formes puen traducise pol
castellanu "algo" pero non siempre son equivalentes. En
concretu "dello" tien un usu restrinxíu a un usu
partitivu, ye dicir dello siempre fai referencia a una parte d'una
realidá non cuntable. Asina ye incorreutu dicir *Trabayo dello,
pero nun lo ye Trabayo daqué o Trabayo dalgo. Una frase
bien fecha con dello sedría "Si hai pan, apúrrime
dello" qu'equivaldría al castellano, Si hai pan
alcánzame algo (de él)
ABONDU: Abondu pue funcionar como axetivu delantre o tres del nome.
Normalmente si va antepuestu al nome suel tener el matiz de
"suficiente/ bastante" y si va tres d'él, el matiz suel
ser "mucho/bastante".
Hai xente abondo/ Hai abonda xente (Vei tema 4 pa la concordancia del
neutru)
ENFORMA: Quier decir "en gran cantidad". Nun confundir
con "en forma". Tamién pue emplegase pospuestu o
antepuestu al nome.
Hai llibros enforma / Hai enforma llibros
Exercicios
Pon n'asturianu estes frases, nun da más si nun sabes delles
pallabres. Repara na terminación del indefiníu y si conoces
dalguna otra posibilidá emplégala:
¿Me pones un poco de esa tarta?
Alguien vino a ver qué pasaba esta noche
Dame algo de lo que te ha sobrado del cine
Habitualmente camino media hora todas las
mañanas
El tiempo que me dan para llegar es suficiente
Ha comido bastante de la sopa que sobró de la
cena de ayer
Algunos árboles de los que tiene son
manzanos
Algunos familiares vendrán en navidad
Nos agrada mucho (en gran cantidad) salir con los
amigos
|