Espaciu y Tiempu de la llingua Asturiana

 . Deprende Asturianu
 . Programa
 . Tema I
 . Tema II
 . Tema III
 . Tema IV
 . Tema V
 . Tema VI
 . Tema VII
 . Tema VIII
 . Tema IX
 . Tema X
 . Tema XI
 . Tema XII
 . La Llingua Asturiana
 . Introducción
 . Descripción interna
 . Sociollingüística
 . Llexislación
 . Instituciones
 . Escolarización
 . Lliteratura
 . Llingua y sociedá
 . Toponimia
 . Cronoloxía
 . Dominiu llingüísticu
 . L'Asturianu na rede
 . Archivu Oral
 . Caveda y Nava

DEPRENDE ASTURIANU
Tema IX: Los indefiníos

Los indefiníos n'asturianu:

1) Puen ser variables o invariables en xéneru y númberu.

2) Puen funcionar como axetivos o como pronomes.


Indefiníos más emplegaos n'asturianu

Un poseedor:

INDEFINÍOS VARIABLES N'ASTURIANU EQUIVALENTE CASTELLANU
abondu, abonda, abondo, abondos, abondes "mucho, bastante, suficiente"
afartu, afarta, afarto, afartes, afartos "mucho, bastante"
bastante, bastantes (variación de númberu) "bastante"
dalgún, dalguna, dalguno, dalgunos, dalgunes "alguno"
dal~dalu, dala, dalo, dalos, dales "ninguno"
dambos, dambes (variación de xéneru) "ambos"
dél, della, dello, dellos, delles "algún, algo"
demasiáu, demasiada, demasiao, demasiaos, demasiaes "demasiado"
entrambos, entrambes (variación de xéneru) "ambos"
messmu, mesma, mesmo, mesmos, mesmes "mismo"
munchu, muncha, muncho, munchos, munches "mucho"
nengún, nenguna, nenguno, nengunos, nengunes "ninguna"
otru, otra, otro, otros, otres "otro"
pocu, poca, poco, pocos, poques "poco"
tal~talu, tala, talo, talos, tales "tal"
tantu, tanta, tanto, tantos, tantes "tanto"
tou, toa, too, toos, toes "todo"
un~ún~unu, una, uno, unos, unes "un, uno"

Nota: Estos indefiníos son los mesmos xeneralmente na llingua falada de tol dominiu llingüísticu asturianu. Sicasí, na zona occidental otru y pocu y les sos varianes de xéneru y númberu presenten el diptongu -ou poucu y outru.

INDEFINÍOS INVARIABLES N'ASTURIANU EQUIVALENTE CASTELLANU
cada "cada"
cualquiera~cualesquiera o cualquier~cualesquier "cualquiera"
dalgo "algo"
dalguién "alguien"
daqué "algo"
daquién "alguien"
demás "demás"
enforma "mucho, bastante, demasiado"
más "más"
menos "menos"
nada "nada"
naide "nadie"

¡Repara!

TAL/TALU: Tal y talu son equivalentes pero talu nun pue emplegase delantre de nome.

Un casu tal o Un casu talu

pero Tal casu non *Talu casu

Repara tamién que TAL tien variación de xéneru y númberu.

Una persona tala

Diz coses tales qu'asústame


DAQUÉ, DELLO, DALGO: Les tres formes puen traducise pol castellanu "algo" pero non siempre son equivalentes. En concretu "dello" tien un usu restrinxíu a un usu partitivu, ye dicir dello siempre fai referencia a una parte d'una realidá non cuntable. Asina ye incorreutu dicir *Trabayo dello, pero nun lo ye Trabayo daqué o Trabayo dalgo. Una frase bien fecha con dello sedría "Si hai pan, apúrrime dello" qu'equivaldría al castellano, Si hai pan alcánzame algo (de él)

ABONDU: Abondu pue funcionar como axetivu delantre o tres del nome. Normalmente si va antepuestu al nome suel tener el matiz de "suficiente/ bastante" y si va tres d'él, el matiz suel ser "mucho/bastante".

Hai xente abondo/ Hai abonda xente (Vei tema 4 pa la concordancia del neutru)

ENFORMA: Quier decir "en gran cantidad". Nun confundir con "en forma". Tamién pue emplegase pospuestu o antepuestu al nome.

Hai llibros enforma / Hai enforma llibros


Exercicios

Pon n'asturianu estes frases, nun da más si nun sabes delles pallabres. Repara na terminación del indefiníu y si conoces dalguna otra posibilidá emplégala:

¿Me pones un poco de esa tarta?

Alguien vino a ver qué pasaba esta noche

Dame algo de lo que te ha sobrado del cine

Habitualmente camino media hora todas las mañanas

El tiempo que me dan para llegar es suficiente

Ha comido bastante de la sopa que sobró de la cena de ayer

Algunos árboles de los que tiene son manzanos

Algunos familiares vendrán en navidad

Nos agrada mucho (en gran cantidad) salir con los amigos